ریکاوری اطلاعات هارد؛ راهنمای بازیابی اطلاعات حذف شده

هارد دیسک‌ها یکی از اصلی‌ترین ابزارهای ذخیره‌سازی دیجیتال هستند و انواع داده‌های شخصی و سازمانی را نگهداری می‌کنند. اما وقتی هارد از کار بیفتند چه اتفاقی می‌افتد؟ قطعا از دست دادن اطلاعات می‌تواند یک کابوس باشد؛ اما خوشبختانه، ریکاوری اطلاعات هارد امکان‌پذیر است؛ احتمالا بپرسید که این کار چگونه انجام می‌شود. در این مقاله از اوریکو ایران بهترین روش‌‌ها برای بازیابی اطلاعات هارد را معرفی کرده‌ایم؛ پس ادامه مطلب را اصلا از دست ندهید.

آیا ریکاوری اطلاعات هارد امکان پذیر است؟

در بسیاری از موارد، ریکاوری اطلاعات هارد دیسک امکان‌پذیر است؛ اما موفقیت آن به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد. اگر اطلاعات به‌صورت تصادفی حذف‌شده یا هارد فرمت‌شده باشد و هارد از نظر فیزیکی سالم است، معمولا می‌توان با استفاده از نرم‌افزارهای بازیابی اطلاعات، فایل‌ها را برگرداند. اما اگر هارد دچار آسیب فیزیکی مثل ضربه خوردن، آب‌خوردگی، یا صداهای تق‌تق و سایش شده باشد، دیگر نرم‌افزارها کارساز نیستند و باید به مراکز تخصصی بازیابی اطلاعات با اتاق تمیز مراجعه کرد.

مطالعه بیشتر: اشتباهات رایج در نگهداری از هارد اکسترنال

نحوه ریکاوری اطلاعات هارد

اگر هارد توسط سیستم شناسایی می‌شود و علائم خرابی فیزیکی شدید ندارد و توسط سیستم قابل شناسایی است؛ اما اطلاعاتی از دست رفته‌اند، احتمالا بتوانید با استفاده از نرم‌افزار، فایل‌های خود را بازیابی کنید. برای ریکاوری اطلاعات هارد به کمک نرم‌افزارهای مختلف می‌توانید مراحل زیر را به‌صورت قدم‌به‌قدم انجام دهید:

• بلافاصله استفاده از درایو را متوقف کنید تا مانع از بازنویسی اطلاعات شود.
• نرم‌افزار بازیابی را روی یک درایو دیگر نصب کنید.
• درایو آسیب‌دیده را اسکن کنید.
• فایل‌های خود را پیش‌نمایش و در یک مکان امن ذخیره کنید.

استفاده از نرم‌افزار برای مشکلاتی نظیر فایل‌های حذف‌شده، درایوهای فرمت‌شده و از دست رفتن پارتیشن مناسب است. این روش برای هاردهایی که صدای تق‌تق می‌دهند، درایوهایی که قابل شناسایی نیستند یا آسیب فیزیکی دیده‌اند، کاربرد ندارد. اگر هارد دیسک صداهای تق‌تق یا سایش می‌دهد، توسط سیستم شناسایی نمی‌شود، یا دچار آسیب، آب خوردگی یا آتش سوزی شده است، به‌هیچ عنوان سعی نکنید خودتان آن را باز یا تعمیر کنید. این کار به اتاق تمیز و تجهیزات تخصصی نیاز دارد. آزمایشگاه‌های حرفه‌ای بازیابی می‌توانند مشکلات زیر را رفع کنند:

• خرابی هد
• خرابی برد کنترلر
• گیر کردن موتور
• صفحات (پلاتر) آسیب‌دیده
• خرابی فریمور

فرآیند ریکاوری اطلاعات هارد شامل مراحل زیر است:

• تشخیص مشکل
• تعویض یا تعمیر قطعات آسیب‌دیده
• تهیه تصویر از درایو، بیت به بیت
• استخراج اطلاعات قابل بازیابی

مطالعه بیشتر: پارتیشن بندی هارد اکسترنال

بهترین نرم افزارهای ریکاوری اطلاعات هارد اکسترنال

خوشبختانه، انواع نرم‌افزار بازیابی اطلاعات می‌توانند هارد شما را اسکن و داده‌های ازدست‌رفته را بازیابی کنند. در ادامه بهترین نرم‌افزارهای ریکاوری اطلاعات هارد اکسترنال معرفی شده‌اند:

• Disk Drill یک نرم‌افزار بسیار محبوب بازیابی اطلاعات است که توسط شرکت «Cleverfiles»، توسعه یافته است. این نرم‌افزار هم به‌عنوان نرم‌افزاری قدرتمند و هم کاربرپسند شناخته می‌شود و راه‌حل‌های پیچیده بازیابی خود را در یک رابط کاربری ساده و در دسترس ارائه می‌دهد.
• R-Studio یک ابزار تخصصی برای تکنسین‌ها است که توسط شرکت « R-Tools Technology»، یک شرکت نرم‌افزاری مستقر در کانادا، ساخته شده است. این نرم‌افزار بازیابی اطلاعات هارد دیسک، بسیار قوی و برای بسیاری از کاربران قابل‌اعتماد است.
• EaseUS Data Recovery Wizard یکی دیگر از نام‌های شناخته‌شده در بازار بازیابی اطلاعات است. شرکت EaseUS که در چین مستقر است، از سال ۲۰۰۳ فعالیت می‌کند و برنامه‌های زیادی را در کارنامه خود دارد. اکثر نرم‌افزارهای این شرکت به سادگی و کاربرپسندبودن شناخته می‌شود.
• Stellar Data Recovery یک نرم‌افزار بازیابی دیسک معتبر است. این برنامه با امکانات کامل و ظاهری مدرن و ابزارهای منحصربه‌فرد خود، انتخابی مطمئن برای بسیاری از کاربران است.
• نرم‌افزار DM Disk Editor and Data Recovery Software یا DMDE، یک برنامه بازیابی اطلاعات با ویژگی‌های ویرایش دیسک و امکانات بسیار بیشتر از سایر نرم‌افزارهای بازیابی فایل در این لیست است. همچنین این نرم‌افزار بازیابی نامحدود رایگان ارائه می‌دهد که با وجود رابط کاربری ساده‌ خود، آن را به یک مدعی قوی تبدیل می‌کند.
• Recuva یک برنامه بازیابی اطلاعات فوق‌العاده سبک مخصوص ویندوز است که توسط Piriform Software، توسعه داده شده است. این نرم‌افزار به‌عنوان یکی از معدود برنامه‌های بازیابی اطلاعات رایگان شناخته می‌شود و همین امر آن را به انتخابی محبوب برای بسیاری از کاربران تبدیل کرده است.
• DiskInternals Uneraser یک برنامه بازیابی اطلاعات مینیمالیستی است. اگرچه این برنامه کمی قدیمی به نظر می‌رسد؛ اما قابلیت‌های بازیابی قوی و ویژگی‌های مفیدی دارد که در یک رابط کاربری ساده و آسان برای استفاده ارائه شده است.

چه زمانی بازیابی اطلاعات هارد غیرممکن است؟

در اکثر موارد، بازیابی اطلاعات یک گزینه است. اما برخی از شرایط شدید می‌تواند بازیابی اطلاعات را غیرممکن کند. از جمله شرایطی که می‌تواند ریکاوری اطلاعات هارد را غیرممکن کند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• آسیب شدید فیزیکی به صفحات مغناطیسی (پلاترها): اگر هدهای خواندن/نوشتن با صفحات پلاتر برخورد فیزیکی داشته باشند و این برخورد برای مدتی حتی چند ثانیه ادامه پیدا کند، لایه مغناطیسی نازک روی پلاترها کنده می‌شود. از آنجایی که اطلاعات دقیقا در همین لایه مغناطیسی ذخیره می‌شود، با نابودی آن، بازیابی اطلاعات برای همیشه غیرممکن می‌شود. همچنین آتش‌سوزی شدید نیز می‌تواند مواد مغناطیسی را از بین ببرد.
• بازنویسی اطلاعات (Overwriting): وقتی فایلی را حذف می‌کنید، هارد بلافاصله آن را پاک نمی‌کند؛ بلکه فضای آن را آزاد اعلام می‌کند. فایل تا زمانی که داده جدیدی روی آن فضا نوشته نشده، قابل بازیابی است. اما اگر کامپیوتر به کار خود ادامه دهد و آن فضا را با اطلاعات جدید بازنویسی کند، فایل قبلی برای همیشه از بین می‌رود. اگر داده overwrite شود، عملاً بازیابی ممکن نیست. هیچ “تئوری قابل بازیابی بودن” استانداردی وجود ندارد. درنظر داشته باشید که بازنویسی بیش از یک بار به معنای نابودی قطعی و دائمی اطلاعات است.
• حذف اطلاعات از روی SSD: برخلاف هاردهای قدیمی، SSDها هنگام حذف یک فایل، معمولا بلافاصله آن را به طور کامل نابود می‌کنند؛ به‌همین دلیل، در SSDها به دلیل فعال بودن TRIM، در بسیاری از موارد بازیابی فایل‌های حذف‌شده دشوار یا غیرممکن می‌شود.
• دیگاس کردن (Degaussing): دیگاس کردن یعنی استفاده از یک میدان مغناطیسی بسیار قوی برای پاک کردن میدان مغناطیسی هارد دیسک. از آنجایی‌که عملکرد هارد دیسک بر پایه مغناطیس است، این کار تمام اطلاعات را به طور کامل و دائمی نابود می‌کند. دیگاس علاوه بر HDD، روی تجهیزات مغناطیسی دیگر هم اثر مخرب دارد و معمولاً بازیابی بعد از آن عملاً غیرممکن است.

نکات مهم بازیابی اطلاعات هارد

برای ریکاوری موفق اطلاعات هارد، فقط ابزار مناسب کافی نیست؛ نحوه رفتار شما از ثانیه اول اهمیت دارد. در این بخش، مهم‌ترین نکاتی را مرور می‌کنیم که قبل از هر اقدامی برای ریکاوری اطلاعات هارد باید بدانید. در زیر چهار نکته مهم در این مورد آورده شده است:

• خودتان هارد دیسک را باز نکنید: حتی یک ذره گردوغبار می‌تواند صفحات را خراب کند.
• در نصب نرم‌افزار دقت کنید: هرگز نرم‌افزار بازیابی را روی همان درایوی که می‌خواهید بازیابی کنید، نصب نکنید.
• از آزمایشگاه‌های بازیابی معتبر استفاده کنید: نظرات را بخوانید و گواهینامه‌ها مانند اتاق تمیز ایزو ۵ و … را بررسی کنید.
• سریع عمل کنید: هر چه بیشتر صبر کنید، بازیابی سخت‌تر می‌شود.

آیا بازیابی اطلاعات هارد آب خورده امکان پذیر است؟

برای پاسخ به این سوال، یک خبر خوب و یک خبر بد داریم. خبر خوب این است که اگر هارد دیسک شما در معرض آب قرار گرفته باشد، بازیابی داده‌ها از آن امکان‌پذیر است. خبر بد این است که تضمینی برای موفقیت آن وجود ندارد؛ چراکه این موضوع به میزان آسیب بستگی دارد. هارد دیسک‌ها به اندازه کافی مقاوم هستند که بتوانند برخی ضربه‌ها را تحمل کنند؛ اما به اندازه کافی شکننده هستند که نوع خاصی از آسیب می‌تواند آن‌ها را غیرقابل نجات کند.

اگرچه هارد دیسک‌های آب‌خورده قابلیت بازیابی اطلاعات دارند؛ اما این موضوع کاملا به میزان آبی که هارد دیسک در معرض آن قرار گرفته و مدت زمان آن بستگی دارد. نوع آسیبی که آب به هارد دیسک وارد می‌کند می‌تواند متفاوت باشد؛ اما یک نوع خاص از آسیب وجود دارد که به‌صورت مستقیم بر احتمال بازیابی اطلاعات شما از پلاتر مغناطیسی تاثیر می‌گذارد.

سخن پایانی

در بسیاری از موارد ریکاوری اطلاعات هارد امکان‌پذیر است؛ اما موفقیت آن به دو عامل بستگی دارد: تشخیص درست نوع مشکل و اقدام به موقع. اگر مشکل منطقی مانند حذف تصادفی یا فرمت شدن باشد، نرم‌افزارهایی مانند Disk Drill و Recuva می‌توانند فایل‌های شما را برگردانند. اما اگر هارد آسیب فیزیکی مانند صدای تق‌تق، آب‌خوردگی یا ضربه دیده باشد، فقط مراکز تخصصی با اتاق تمیز می‌توانند به شما کمک کنند.

سوالات متداول

قویترین نرم افزار ریکاوری هارد فرمت شده کدام است؟

Recuva به‌عنوان قوی‌ترین نرم‌افزار ریکاوری هارد فرمت شده معرفی می‌شود.

بهترین نرم افزار ریکاوری هارد اکسترنال چیست؟

Disk Drill یکی از بهترین نرم‌افزارها برای ریکاوری هارد اکسترنال است.

آیا ریکاوری هارد اکسترنال فرمت شده امکان‌پذیر است؟

بله؛ اگر آسیب به هارد شدید نباشد، می‌تواند اطلاعات روی آن را بازیابی کرد.